Hekwerk op het dak als collectieve valbeveiliging

Willem Jansen

Gecertificeerd valbeveiliging installatie en keuring expert

Dakranden zijn de plekken waar het misgaat. Een stapje te ver, een moment van onoplettendheid, en je bent het slachtoffer van een val.

Hoewel individuele valbeveiliging, zoals harnassen en lijnen, vaak de aandacht trekt, is er een veel effectievere en comfortabelere oplossing: het hekwerk. Het is de ultieme vorm van collectieve valbeveiliging. In dit artikel duiken we in de wereld van dakhekwerken.

We bespreken waarom het nodig is, wat de regels zijn en hoe je de juiste keuze maakt.

Want veiligheid moet je niet overlaten aan toeval.

Waarom een hekwerk? De cijfers liegen niet

Valpartijen van daken zijn helaas geen zeldzaamheid. De Nederlandse Arbeidsinspectie houdt cijfers bij en die zijn verontrustend.

In 2022 werden er 147 meldingen geregistreerd van valpartijen van daken. Dit resulteerde in 13 ernstige letsels en 3 dodelijke slachtoffers. En dit zijn alleen de gemelde incidenten.

De werkelijke aantallen liggen waarschijnlijk hoger. De impact van zo'n val is enorm.

Denk aan ernstige botbreuken, hersenletsel en langdurige revalidatie. Maar ook de financiële kant is indrukwekkend.

De kosten voor medische zorg, re-integratie en eventuele arbeidsongeschiktheid lopen snel op. Een ongeval heeft niet alleen gevolgen voor het slachtoffer, maar ook voor het bedrijf en de maatschappij. De risico's zijn divers. Het gaat niet alleen om platte daken van fabriekshallen.

Ook daken van kantoorgebouwen, winkels en woningen met dakterrassen vormen een gevaar. Hoogtes variëren, oppervlakten zijn soms glad en de weersomstandigheden kunnen onvoorspelbaar zijn. Een hekwerk is de meest betrouwbare oplossing om deze risico's in te perken.

Wat is collectieve valbeveiliging?

Collectieve valbeveiliging is een preventieve maatregel die iedereen beschermt die het dak opgaat.

Het is een systeem dat een fysieke barrière opwerpt, zonder dat de gebruiker actief iets hoeft te doen. Denk aan een hekwerk, een balustrade of een grindrand. Het grote verschil met individuele valbeveiliging (zoals een valbeugel of lijnsysteem) is dat je bij collectieve beveiliging niet afhankelijk bent van het juiste gebruik door één persoon. Een hekwerk werkt altijd.

Het voorkomt dat iemand überhaupt in de situatie komt waarbij een val kan plaatsvinden. Een bijkomend voordeel is de psychologische werking.

Een zichtbaar hekwerk geeft een gevoel van veiligheid. Dit vermindert de angst voor hoogtes en zorgt ervoor dat werknemers zich kunnen concentreren op hun werk, in plaats van constant op te letten dat ze niet te dicht bij de rand komen.

De wettelijke eens: Bouwbesluit en Arbowet

In Nederland zijn de regels voor veiligheid op daken vastgelegd in het Bouwbesluit en de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet).

Deze wetten zijn niet optioneel; ze zijn verplicht. Het Bouwbesluit stelt duidelijke eisen. Voor daken hoger dan 2 meter moet een hekwerk worden aangebracht.

Dit hekwerk moet een minimale hoogte hebben van 1 meter boven de dakrand. Waarom 1 meter? Omdat dit de meest effectieve hoogte is om te voorkomen dat iemand over de rand valt, zowel staand als bij een struikeling.

De Arbowet legt de verantwoordelijkheid bij de werkgever. Deze moet een risicoanalyse uitvoeren en passende maatregelen treffen.

Een hekwerk op het dak is vaak de meest voor de hand liggende maatregel, maar ook horizontale lijnbeveiliging voor platte daken is een effectieve oplossing. De norm NEN 7120 helpt bij het uitvoeren van deze analyse.

De normen op een rij: NEN 7120 en NEN 1010

Naast de wetgeving zijn er specifieke normen die de technische eisen beschrijven.

De belangrijkste norm is NEN 7120: 'Veiligheid op daken – Risicoanalyse en maatregelen'. Deze norm onderscheidt verschillende risicogroepen, zoals 'zitten', 'traplopen' en 'werken'. Voor elke groep zijn specifieke maatregelen vereist. Voor de groep 'werken' (het uitvoeren van werkzaamheden) is een hekwerk met een hoogte van minimaal 1 meter boven de dakrand vereist.

Een andere cruciale norm is NEN 1010: 'Balustrades – Ontwerpen en constructie'. Deze norm gaat in op de technische details van het hekwerk zelf.

Het beschrijft eisen voor materiaalkeuze, constructie en bevestiging. Een hekwerk moet bestand zijn tegen de krachten die ontstaan bij een val.

Dit betekent dat de constructie robuust moet zijn en veilig bevestigd moet worden aan het dak. De keuze van materiaal is onder meer afhankelijk van de omgeving. Gegalvaniseerd staal is duurzaam en relatief goedkoop.

Aluminium is licht en corrosiebestendig, ideaal voor daken waar gewicht een rol speelt. Kunststof is onderhoudsvriendelijk en bestand tegen UV-straling. De NEN 1010 norm geeft richtlijnen voor welk materiaal geschikt is voor welke toepassing.

Materialen en constructie: Wat komt er kijken bij een dakhekwerk?

De keuze voor een materiaal hangt af van verschillende factoren: de locatie, het budget en de esthetische wensen. Naast het materiaal is de constructie cruciaal. Het hekwerk moet stevig bevestigd worden aan het dak.

• Gegalvaniseerd staal: Dit is de klassieke keuze. Het is sterk, duurzaam en relatief goedkoop. Het nadeel is dat het zwaar kan zijn en roest kan vertonen als de beschadiging niet tijdig wordt hersteld.
• Aluminium: Licht, sterk en roestvrij. Ideaal voor daken waar het gewicht een rol speelt, zoals bijvoorbeeld bij lichte dakconstructies. Aluminium is wel duurder dan staal.
• Kunststof: Onderhoudsvriendelijk en bestand tegen weersinvloeden. Kunststof hekwerken zijn verkrijgbaar in diverse kleuren en zijn licht in gewicht. Ze zijn echter minder sterk dan staal of aluminium.

Dit kan via verschillende methoden, zoals verlijmen, schroeven of klemmen. De keuze hangt af van het daktype (bijvoorbeeld bitumen, EPDM of staal).

Bekende merken in de markt voor dakhekwerken zijn onder andere Guardrail, Dako-veiligheid en Roofguard. Deze merken bieden complete systemen aan, inclusief hekwerk, bevestigingsmaterialen en eventuele extra's zoals valbeveiligingssystemen.

Een eenvoudig staalhekwerk kan al vanaf €50 per meter worden aangeboden, terwijl een compleet systeem met valbeveiliging €200 of meer per meter kan kosten. De investering is echter minimaal vergeleken met de kosten van een ongeval.

De voordelen van een hekwerk op het dak

Een hekwerk op het dak biedt meer dan alleen valbeveiliging. Soms is het verstandig om verschillende valbeveiligingssystemen te combineren voor een optimale veiligheid. De voordelen zijn talrijk:

• Veiligheid: Het is de meest effectieve manier om valpartijen te voorkomen.
• Gebruiksgemak: Geen gedoe met harnassen en lijnen. Iedereen kan veilig het dak op.
• Psychologisch comfort: Een hekwerk geeft een gevoel van veiligheid, wat de concentratie en productiviteit verhoogt.
• Esthetiek: Een goed ontworpen hekwerk kan de uitstraling van het gebouw verbeteren.
• Compliance: Met een hekwerk voldoe je eenvoudig aan de wettelijke eisen van het Bouwbesluit en de Arbowet.

Conclusie: Investeren in veiligheid

Een hekwerk op het dak is geen overbodige luxe, maar een essentieel onderdeel van een veilige werkomgeving.

Het biedt collectieve bescherming in vergelijking met individuele valbeveiliging, voldoet aan de wettelijke normen en zorgt voor een gevoel van veiligheid bij gebruikers. Of je nu kiest voor staal, aluminium of kunststof, het belangrijkste is dat het systeem voldoet aan de normen NEN 7120 en NEN 1010. De investering in een goed hekwerk is snel terugverdiend.

Het voorkomt ongevallen, vermindert ziekteverzuim en zorgt voor een productievere werkomgeving. Dus, voordat je het dak opgaat, zorg je dat de randen goed zijn afgeschermd. Veiligheid is geen keuze, het is een vereiste.