Veiligheidscultuur op de werkvloer rond dakwerk

Willem Jansen

Gecertificeerd valbeveiliging installatie en keuring expert

Dakwerk is een vak. Een zwaar, essentieel en eerlijk vak.

Maar laten we eerlijk zijn: het is ook een sector met risico’s die je niet kunt negeren. Of je nu een nieuw pannendak legt, een bitumen dak repareert of de dakgoot schoont – je werkt op hoogte.

En op hoogte is de veiligheidsmarge vaak kleiner dan je denkt. Een sterke veiligheidscultuur is daarom geen optie, maar de basis van je werk. Het gaat niet alleen om regeltjes volgen; het gaat om thuiskomen na een werkdag. In dit artikel duiken we in de wereld van de veiligheid op de werkvloer rond dakwerk, zonder ingewikkelde taal, maar met de scherpte die dit vak verdient.

De Harde Waarheid: Risico’s op het Dak

Op het dak loop je niet alleen het risico om te vallen.

Valpartijen: De nummer 1 bedreiging

Hoewel dat veruit de grootste angst is, zijn er meer gevaren. De Nederlandse Arbeidsinspectie houdt cijfers bij en die liegen niet: dakwerk behoort tot de meest risicovolle sectoren in de bouw.

Vallende objecten en andere ongemakken

Valpartijen zijn de grootste boosdoener. Dit gebeurt vaak door het ontbreken van valbeveiliging of simpelweg verkeerd gebruik ervan. Een misstap is zo gebeurd, vooral als je je concentratie verliest. Naast valpartijen zijn er andere risico’s:

• Storten van materialen: Een losse dakpan of een emmer bitumen die naar beneden stort, kan ernstig letsel veroorzaken bij collega’s of voorbijgangers.
• Verstuikingen: Door het tillen van zware materialen of een verkeerde beweging op een hellend dak.
• Elektriciteit: Werken in de buurt van elektriciteitsleidingen brengt extra risico’s met zich mee.
• Weer: Wind, regen en kou maken het dak spekglad en de omstandigheden onvoorspelbaar.

De cijfers liegen niet. In 2022 werden in de bouw 14 doden en 26 ernstig gewonden geregistreerd, waarvan een aanzienlijk deel door ongevallen op daken.

De kosten van deze ongevallen – medische kosten, arbeidsongeschiktheid en reputatieschade – lopen in de miljoenen euro’s. Maar het ergste is altijd het menselijke leed.

De Wet: Wat Zegt de Wetgeving?

De Nederlandse wetgeving rond dakwerk is streng, en terecht. De belangrijkste wet is de Arbowet.

Valbeveiliging en Dakrandbeveiliging

Deze wet verplicht werkgevers om een risicoanalyse te maken, veiligheidsmaatregelen te treffen en werknemers te trainen. Een specifieke regel is dat daken voorzien moeten zijn van dakrandbeveiliging. Dit kan een vaste dakrand zijn of een valbeveiligingssysteem.

Persoonlijke Beschermingsmiddelen (PBM)

Artikel 5.33 van het Besluit Bouwbeslag stelt dit verplicht. De kosten hiervoor variëren, maar reken op een gemiddelde van €500 tot €2000 per dak, afhankelijk van de grootte en het systeem.

• Veiligheidsschoenen met antislipzolen.
• Een helm (valhelm) bij werkzaamheden waar vallende objecten een risico zijn.
• Veiligheidsbril bij slijpwerk of chemische werkzaamheden.
• Een valharnas bij werk op hoogte zonder dakrandbeveiliging.

Werknemers zijn verplicht PBM te dragen. Dit betekent: De Arbeidsinspectie voert regelmatig controles uit.

Een negatief rapport kan een bedrijf flink wat geld en reputatie schelen. Het naleven van de wet is dus niet alleen moreel verplicht, maar ook financieel slim.

Veiligheidscultuur: Meer Dan Alleen Regels

Een veiligheidscultuur gaat verder dan het naleven van wetten. Het is een gedeelde mindset binnen een organisatie, waarbij veiligheid de hoogste prioriteit heeft.

Leiderschap en Voorbeeldgedrag

Hoe bouw je dit op? Alles begint bij leiderschap.

Betrokkenheid van Werkmannen

Managers en voormannen moeten het goede voorbeeld geven. Draag zelf ook altijd je PBM, ook als je alleen even snel het dak opgaat voor een inspectie. Als de baas het doet, doen de werknemers het ook.

Risico-inventarisatie en Evaluatie (RI&E)

Werknemers moeten zich veilig voelen om risico’s te melden. Een open cultuur waar fouten mogen worden besproken, zonder angst voor straf, is essentieel.

Training en Opleiding

Regelmatige toolboxmeetings (toolboxen) over specifieke risico’s helpen hierbij. Een RI&E is verplicht, maar zie het niet als een papieren tijger. Gebruik het als een levend document. Loop het dak na, bekijk de toegangswegen en beoordeel de weersomstandigheden.

• Valbeveiliging training.
• Training voor het werken met hoogwerkers.
• Veilig werken met chemicaliën (bijvoorbeeld bitumen of coatings).

Goede training is goud waard. Denk aan: Bedrijven zoals Bosal, een leverancier van valbeveiligingssystemen, benadrukken dat het materiaal en een periodieke opfriscursus voor veilig werken hand in hand gaan.

Een goed harnas is pas veilig als je weet hoe je het moet gebruiken.

Praktische Maatregelen op het Dak

Naast de algemene cultuur zijn er concrete maatregelen die je direct kunt toepassen. Bij werkzaamheden op hoogte is valbeveiliging verplicht, waarbij gedragsbeïnvloeding onveilig werken voorkomt.

Valbeveiligingssystemen

Er zijn verschillende systemen: Als er geen vaste dakrand is, moet er tijdelijke beveiliging komen.

• Harnassen: Draagcomfort is key. Een goed harnas zit comfortabel en belemmerd het werk niet.
• Valelastvermindering systemen: Deze zorgen ervoor dat de val energiespiegel beperkt blijft.
• Valzeilen: Handig voor kortere werkzaamheden, maar niet altijd voldoende voor langdurig werk.

Dakrandbeveiliging

Denk aan leuningen of valnetten. Zorg dat deze op de juiste manier worden gemonteerd en regelmatig gecontroleerd. Voldoen aan de wettelijke opleidingseisen voor werken op hoogte is daarbij cruciaal.

Werktrappen en Hoogwerkers

De machine moet voldoen aan de eisen van artikel 5.34 van het Besluit Bouwbeslag. Een voorbeeld van een veelgebruikte machine is de Kramer HGW 1000, een compacte aanhangwagenhoogwerker met een maximale werkhoogte van 10 meter.

Weersomstandigheden in de gaten houden

Zorg dat de bestuurder gecertificeerd is en dat de omgeving veilig is afgezet. Wind is een stille moordenaar op het dak. Gebruik een windmeter of app om de windkracht te monitoren. Bij windkracht 6 of meer (afhankelijk van het daktype en materiaal) wordt vaak afgeraden om dakwerkzaamheden uit te voeren. Ook regen en kou vragen om extra voorzorgsmaatregelen.

Technologie als Hulpmiddel

De bouw digitaliseert, en dakwerk也不例外 (niet te vergeten). Technologie kan de veiligheid aanzienlijk verbeteren.

Drones voor Inspectie

Drones, zoals die van DJI, worden steeds vaker gebruikt voor dakinspecties. Dit vermindert het aantal keren dat je het dak op moet, enkel om de staat te controleren. Je kunt scheuren, losse pannen of verstopte dakgoten vanaf de grond bekijken.

Sensoren en Data

Sensoren kunnen windkracht meten of waarschuwen als een valharnas niet correct is aangesloten.

AR (Augmented Reality)

Data-analyse helpt patronen te herkennen: waar gebeuren de meeste bijna-ongevallen? Op basis daarvan kun je gericht maatregelen nemen. Hoewel nog in opkomst, kan AR (augmented reality) helpen bij het uitvoeren van complexe taken. Een bril kan bijvoorbeeld aangeven waar isolatie moet worden aangebracht of waar leidingen lopen, zonder dat je hoeft te zoeken.

Conclusie: Veiligheid is een Gedeelde Verantwoordelijkheid

Een sterke veiligheidscultuur op de werkvloer rond dakwerk is geen eenmalige actie, maar een doorlopend proces.

Het begint bij bewustwording, wordt versterkt door goed leiderschap en ondersteund door de juiste technologie en materialen. Onthoud: veiligheid is niet alleen jouw verantwoordelijkheid, maar die van iedereen op de bouwplaats. Door open te communiceren, risico’s te signaleren en elkaar aan te spreken op onveilig gedrag, creëer je een omgeving waarin iedereen veilig kan werken. En dat is uiteindelijk waar het om draait: zonder ongevallen thuiskomen.