Veilig werken rond dakdoorvoeren en leidingen

Willem Jansen

Gecertificeerd valbeveiliging installatie en keuring expert

Stel je voor: je staat op een dak, de wind waait, en je moet net even iets doen bij een dakdoorvoer. Misschien een nieuwe pijp plaatsen of een leiding checken.

Het is werk dat vaak moet gebeuren, maar het is ook werk waar je net even iets teveel naar beneden kunt kijken.

Of erger: waar je uitglijdt. Werken op hoogte is altijd risicovol, maar rondom dakdoorvoeren en leidingen komen vaak extra gevaren kijken. In dit artikel lees je hoe je dat slim en veilig aanpakt, zonder ingewikkelde termen, maar wel met de nodige focus op wat er echt toe doet.

De risico’s: waar het vaak misgaat

De gevaren rond dakdoorvoeren en leidingen zijn vaak onderschat. Het begint al met het dakoppervlak zelf.

Dakbedekking kan glad zijn door vocht of mos, en door de hitte van de zon wordt bitumen zacht en plakkerig.

Maar de echte valkuilen zitten hem in de details van de doorvoeren en leidingen. Een dakdoorvoer is vaak een verhoogde constructie van metaal of kunststof. Dit betekent dat je er makkelijk over struikelt.

Scherpe randen van onafgewerkte metaalplaten kunnen leiden tot snijwonden, en losse bevestigingsmiddelen kunnen zorgen voor een onstabiele ondergrond. Daarnaast zijn leidingen vaak een obstakel. Ze liggen niet altijd vlak en kunnen heet zijn, zeker bij warmwaterleidingen of stoomleidingen. De cijfers liegen er niet om.

Volgens de Arbeidsinspectie zijn valpartijen op hoogte nog steeds een van de grootste oorzaken van ongevallen in de bouw.

In 2022 waren er 15 dodelijke slachtoffers en ruim 350 ernstige letselgevallen door valpartijen. Hoewel niet alle ongevallen specifiek bij dakdoorvoeren plaatsvinden, tonen rapporten aan dat werkzaamheden rondom installaties op daken een aanzienlijk risicovolle categorie vormen. Het gaat hier dus niet om theoretische gevaren, maar om reële risico’s die je elke dag tegenkomt.

Wetgeving: wat zegt de wet?

De overheid heeft duidelijke regels gesteld om werken op hoogte te veiligen.

De Arbowet is hierin leidend. Deze wet verplicht werkgevers om een veilige werkomgeving te garanderen en werknemers om hier actief aan mee te werken.

Een specifieke regel die vaak van toepassing is, is de Regeling Dakwerken. Hoewel deze naam misschien klinkt alsof hij alleen gaat over het leggen van dakpannen, is hij breder van toepassing. De kern van de regelgeving is de Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E). Voordat je ook maar één voet op het dak zet, moet je weten wat de gevaren zijn.

Dit betekent niet alleen kijken of het dak sterk genoeg is, maar ook of de dakdoorvoeren stabiel zijn en of er voldoende ruimte is om veilig te werken.

De RI&E is je checklist voor veiligheid.

Dakrandbeveiliging: je vangnet op hoogte

De eerste verdedigingslinie tegen vallen is goede dakrandbeveiliging. Dit is niet iets wat je even snel in elkaar zet; het moet voldoen aan strikte normen.

Veilige systemen voor elke situatie

Er zijn verschillende systemen op de markt, elk met hun eigen voor- en nadelen. Je hebt de klassieke dakrandbeveiligingssystemen.

Dit zijn vaak metalen frames die je op de dakrand bevestigt, compleet met een rail. Ze zijn stevig en herbruikbaar, maar kosten wel geld. Een gemiddeld systeem voor een woning ligt qua prijs tussen de €500 en €2000, afhankelijk van de grootte en complexiteit van het dak. Een andere optie is een valbeveiligingsnet.

Dit is ideaal voor projecten waar je tijdelijk op een specifieke plek werkt, zoals rondom een dakdoorvoer.

Het net vangt een val op zonder dat de werknemer de grond raakt. De kosten hiervoor beginnen bij ongeveer €800, maar kunnen oplopen tot €5000 voor grote oppervlakken. Voor kortere klussen wordt soms een dakrandbeveiligingsplank gebruikt.

Dit is een eenvoudige plank die je vastzet. Dit is goedkoper (tussen de €100 en €300), maar let op: deze is alleen geschikt voor lage risico’s en mag niet worden gebruikt bij werkzaamheden op meer dan twee meter hoogte zonder extra maatregelen.

De norm die hierbij hoort is NEN 7580. Controleer altijd of het systeem dat je gebruikt voldoet aan deze norm.

Zonder certificering ben je niet alleen onveilig bezig, maar loop je ook risico’s op juridisch gebied.

Valbeveiliging: de persoonlijke veiligheid

Naast vangnetten en randbeveiliging is persoonlijke valbeveiliging essentieel. Dit is je persoonlijke lijn naar veiligheid.

Het bestaat uit een harnas, een lijn en een ankerpunt. Veel professionals werken met systemen van merken als Petzl of MSA. Deze merken staan bekend om hun betrouwbaarheid, maar ook hier geldt: materiaal moet onderhouden worden. Een harnas dat beschadigd is, is net zo gevaarlijk als geen harnas.

De keuze voor het juiste systeem hangt af van de situatie. Bij werkzaamheden vlak bij een dakrand, zoals het plaatsen of inspecteren van een dakdoorvoer, wordt vaak een vanglijnsysteem gebruikt dat is vastgezet aan een stevig ankerpunt.

Een veelvoorkomende fout is het verkeerd bevestigen van de lijn. De lijn moet altijd kort genoeg zijn om te voorkomen dat je de grond raakt bij een val, maar lang genoeg om je werk te doen.

Een belangrijke regel: zonder valbeveiliging mag je officieel niet hoger werken dan 1,2 meter. Boven die hoogte is het verplicht. En hoewel dat misschien laag klinkt, weet iedereen die op een dak staat dat je bij dakgoten reinigen op hoogte altijd de juiste valbeveiliging nodig hebt om ernstig letsel te voorkomen.

Persoonlijke Beschermingsmiddelen (PBM): de juiste uitrusting

Veilig werken begint met de juiste kleding en uitrusting. Dit is niet alleen een verplichting, het maakt je werk ook comfortabeler en efficiënter.

• Veiligheidsschoenen: Essentieel. Ze moeten antislip zolen hebben (SRA norm) en een stalen neus. Op een dak loop je vaak op schuine vlakken, goede grip is levensbelangrijk.
• Veiligheidshelm: Een ongeluk zit in een klein hoekje. Een val van een gereedschap of een losse schroef kan al genoeg zijn voor een ernstige hoofdwond.
• Veiligheidskleding: Kies voor kleding die goed ademt, maar ook bescherming biedt tegen scherpe voorwerpen. Reflecterende strepen zijn cruciaal voor zichtbaarheid, vooral bij bewolkt weer of schemering.
• Handschoenen: Bij het werken met dakdoorvoeren en leidingen kom je vaak in contact met scherpe randen van metaal of bitumen. Goede handschoenen voorkomen sneeën en schaafwonden.
• Gelaatsscherm: Bij het slijpen van leidingen of boren in dakbedekking komt stof vrij. Een gelaatsscherm of veiligheidsbril beschermt je ogen en longen.

Specifieke aandachtspunten bij dakdoorvoeren en leidingen

Werken rondom dakdoorvoeren en leidingen vraagt om extra focus. Bij dakonderhoud bij hoogbouw zijn extra veiligheidsmaatregelen essentieel, zeker op plekken waar het dak kwetsbaar is en de risico’s zich opstapelen.

Inspectie en voorbereiding

Voordat je begint, inspecteer je de dakdoorvoeren en leidingen grondig. Zitten de bevestigingen vast?

Afscherming van de werkzone

Is er sprake van corrosie of beschadigingen? Een losse dakdoorvoer is een valkuil voor je voeten en een potentieel lekkagepunt. Zorg dat je weet wat je aantreft. Rondom een dakdoorvoer is de ruimte vaak beperkt.

Zorg dat je de werkzone goed afzet. Gebruik signaleringslint of hekwerken om aan te geven waar niet gelopen mag worden.

Werkomgeving op het dak

Dit voorkomt dat collega’s per ongeluk in de buurt komen van hete leidingen of scherpe randen. Een goede verlichting is essentieel, vooral in de schemering of bij bewolkt weer. Ook ventilatie is belangrijk; als je binnen werkt (bijvoorbeeld via een dakluik), zorg dan voor frisse lucht.

Werk nooit in je eentje op het dak; altijd een maatje in de buurt die kan helpen of hulp kan halen. Leidingen kunnen bedrieglijk zijn.

Omgaan met leidingen

Een waterleiding kan koud zijn, maar een verwarmingsleiding kan brandend heet zijn.

Controleer altijd de temperatuur voordat je een leiding vastpakt. Bij het verplaatsen of installeren van leidingen; let op dat je niet uit balans raakt. Gebruik indien nodig een steun of krik om de leiding te stabiliseren.

Ladders en hulpmiddelen

Gebruik een ladder of steektrap nooit rechtstreeks op de dakbedekking zonder bescherming. Leg een stuk plaatmateriaal onder de poten om doorzakken en beschadiging van de dakbedekking te voorkomen.

Overweeg voor zwaardere werkzaamheden een daklift of hoogwerker. Dit vermindert de belasting op het dak en zorgt voor een stabielere werkplek bij het veilig materiaal hijsen naar het dak.

Conclusie

Veilig werken rond dakdoorvoeren en leidingen is geen rocket science, maar het vraagt wel om discipline en aandacht. Het begint met een goede voorbereiding, de juiste materialen en het naleven van de regels.

Door je bewust te zijn van de risico’s en de juiste maatregelen te nemen, beperk je de kans op ongevallen aanzienlijk.

Of je nu een ervaren dakdekker bent of een loodgieter die een klusje op het dak uitvoert: neem de tijd, check je materiaal en zorg dat je veilig beneden komt. Veiligheid is geen kostenpost, maar een investering in jezelf en je toekomst.